Moet je chatbot zeggen dat hij AI is?

Het eerste is eenvoudig: een gebruiker die met een chatbot praat moet weten dat het geen mens is. Dat hoeft geen juridische tekst te zijn; het moet duidelijk zijn en op het moment zelf. Een regel bovenaan het gesprek volstaat, mits die niet wegvalt zodra iemand begint te typen.

Het tweede is technischer: wat een model genereert, moet machineleesbaar gemarkeerd zijn. Voor tekst, beeld, audio en video. Dat is er niet om jouw gebruiker te helpen maar om systemen verderop in de keten te laten zien waar iets vandaan komt.

Waar het in de praktijk misgaat is niet de tekst zelf maar de plek. Een melding die alleen in het welkomstbericht staat, verdwijnt uit beeld zodra het gesprek doorloopt. Iemand die halverwege binnenkomt via een gedeelde link, ziet hem nooit. Wat wel werkt is een blijvende aanduiding bij het venster: in de kop, naast de naam van de bot, of als vaste regel onder het invoerveld.

Let ook op de toon. Een bot die zich voordoet als medewerker, met een voornaam en een foto van een mens, valt niet buiten de plicht omdat het gezellig bedoeld is. Eerder omgekeerd: hoe menselijker de presentatie, hoe belangrijker dat er ergens onmiskenbaar staat wat het is.

De verordening vraagt twee dingen die vaak door elkaar lopen. Het eerste is dat een mens kan zien dat hij met een systeem praat: dat regel je met tekst op het scherm. Het tweede is dat gegenereerde inhoud machineleesbaar gemarkeerd is, zodat systemen verderop kunnen herkennen dat iets niet door een mens is gemaakt.

Voor beeld en video gaat dat via metadata die met het bestand meereist, en soms via een watermerk dat een bewerking overleeft. Voor tekst is de praktijk rommeliger: er is geen breed geaccepteerde manier om een zin te markeren zonder hem te veranderen. In de meeste toepassingen los je het op bij de bron: je slaat bij elk stuk gegenereerde tekst op dat het gegenereerd is, en je geeft dat mee wanneer die tekst je systeem verlaat.

Voor een prototype betekent dat vooral: bedenk dit voordat je gaat bouwen. Achteraf een herkomstveld toevoegen aan iets dat al draait, betekent dat je alle bestaande inhoud niet meer kunt onderscheiden.

De meldplicht uit de AI-verordening gaat over weten dat je met een machine praat. De AVG gaat over wat er met je gegevens gebeurt. In een chatvenster komen die samen, want alles wat een gebruiker intypt gaat ergens heen en wordt mogelijk bewaard.

Wat je daarom naast de AI-melding nodig hebt: duidelijkheid over waar de invoer naartoe gaat, hoe lang die bewaard blijft en of hij gebruikt wordt om modellen te trainen. Dat laatste is de vraag die zakelijke klanten het vaakst stellen en waarop het antwoord van je leverancier afhangt, niet van jou. Zoek het op voordat iemand het vraagt.

Praktisch werkt het om beide dingen op één plek te zetten: één korte tekst bij het chatvenster die zegt dat het AI is, wat er met je invoer gebeurt, en hoe je een mens bereikt. Drie zinnen die samen twee regelsets afdekken en die bovendien gewoon behulpzaam zijn.

In de praktijk merk je deze regels het eerst niet via een toezichthouder maar via je eerste zakelijke klant. Inkoopafdelingen hebben hun vragenlijsten inmiddels bijgewerkt en vragen standaard of er AI in het product zit, of gebruikers dat kunnen zien, en wat er met hun invoer gebeurt.

Dat is meestal geen strikvraag. Wat ze willen weten is of jij het weet. Een duidelijk antwoord — hier zit een model, dit ziet de gebruiker, deze gegevens gaan erheen, dit bewaren we — is bijna altijd genoeg, ook als het antwoord niet perfect is.

Wat niet werkt is ontwijken. 'Wij gebruiken geen AI' terwijl er een taalmodel in je chatvenster zit, is het soort antwoord dat later een probleem wordt. Schrijf het één keer goed op en hergebruik het.

We zetten de melding er meteen in, want achteraf toevoegen betekent dat je het ontwerp opnieuw moet aanraken. Een prototype dat je aan gebruikers laat zien valt onder dezelfde regels als een product: de wet kijkt naar wat de gebruiker meemaakt, niet naar wat jij het noemt.

Wat werkt is één zin die zegt wat het is en wat de gebruiker eraan heeft: dat hij met een geautomatiseerde assistent praat, dat antwoorden fouten kunnen bevatten, en hoe hij een mens bereikt. Die derde is degene die je gebruikers echt willen weten en die het vaakst ontbreekt.

Wat niet werkt is juridische formulering. 'Dit systeem maakt gebruik van kunstmatige intelligentie in de zin van Verordening (EU) 2024/1689' voldoet aan de letter en communiceert niets. De regel vraagt dat het duidelijk is voor de gebruiker, en dat is een taalvraag, geen juridische.

Zet de zin bovendien in dezelfde taal als het gesprek. Een Nederlandstalige bot met een Engelse disclaimer is precies het soort detail waar een toezichthouder of een inkoper over valt, en het is in vijf minuten opgelost.